چالش‌های معاصر پیشِ روی نجات‌شناسی مسیحی

شورای دُرت مناقشهٔ آرمینیوس را به طور رسمی در کلیساهای اصلاح‌شدهٔ هلند حل‌وفصل کرد، اما خودِ آرمینیوس­­گرایی از میان نرفت و دست از ایجاد چالش برای نجات‌شناسی مسیحی برنداشت؛ و تا به امروز نیز ادامه دارد. با این حال، آرمینیَنیزِم تنها چالش مهم معاصر نیست. در این نوشتار، به‌اختصار به پنج چالش معاصر دیگر در برابر نجات‌شناسی مسیحی می‌پردازیم:

۱. آموزه‌های بازنگرانه دربارهٔ پارساشمردگی

از مهم‌ترین چالش‌ها برای نجات‌شناسی مسیحی، آموزه‌های بازنگرانه دربارهٔ پارساشمردگی است. برای نمونه، بر اساس بازفهمِ خود از یهودیتِ قرن اول، طرفداران «چشم­اندازی تازه بر پولس» - چنانکه از نامش پیداست - به درکی تازه از آموزهٔ نجات پولس دست یافته‌اند. برای مثال، اِن. تی. رایت «پارساشمردگی» را اعلامِ خدا می‌داند مبنی بر اینکه شخص از پیش در میان قوم خدا قرار دارد. با این‌ حال، او هم از پارساشمردگی کنونی و هم از پارساشمردگی آینده سخن می‌گوید و پارساشمردگی آینده را بر وفاداری ما به عهد استوار می‌داند.

طرفداران «دیدگاه فدرال» نیز با بازنگری در آموزهٔ پارساشمردگی، نجات‌شناسی مسیحی را به چالش کشیده‌اند. بخش زیادی از تعلیم آنان به نورمن شِپِرد^[1]، استاد الهیات در مدرسهٔ الهیاتی وست‌مینستر بازمی‌گردد که ایمان را به منزلۀ وفاداری تعریف کرد و بدین‌سان سهمی از اعمال ما را در مبانی پارساشمردگی وارد ساخت. هواداران دیدگاه فدرال، هر یک به نحوی عناصرِ آموزهٔ شِپِرد را با عناصرِ دیدگاه نوین درهم آمیختند و در نتیجه انجیلِ کتاب‌مقدسی را تضعیف کرده­اند. خوشبختانه همهٔ فرقه‌های بزرگ اصلاح‌شده به طور رسمی این آموزه‌های نادرست را رد کرده‌اند.

۲. آموزه‌های بازنگرانه دربارهٔ خدا

تاثیر آموزه‌های بازنگرانه دربارهٔ خدا بر نجات‌شناسی ممکن است به اندازۀ تاثیر بازنگری‌ها در آموزهٔ پارساشمردگی آشکار نشود، اما به همان اندازه دارای اهمیت است. از آنجا که هر آموزهٔ کتاب‌مقدسی به نحوی با آموزهٔ خدا پیوند دارد، هنگامی که آموزهٔ خدا دستخوش بازنگری شود، همهٔ آموزه‌های دیگر نیز تحت تاثیر قرار می­گیرند. چنین بازنگری‌هایی دیگر محدود به الهیدانان لیبرال نیست. الهیدانانی که خود را انجیلی و اصلاح‌شده می‌دانند نیز درگیر بازنگری آموزهٔ خدا می­گردند. برخی اکنون خدا را مشارکت‌کننده­ای در جریان زمان توصیف می‌کنند که به رویدادها در حین وقوع واکنش نشان داده و خود را با آنها تطبیق می‌دهد، و اراده، عواطف و مقاصدش را از لحظه‌ای به لحظهٔ دیگر تغییر می‌دهد. بر اساس این دیدگاه، خدا نه تنها برای فهم ما به صورت پاسخگو به تصویر کشیده می‌شود، بلکه واقعا دستخوش تغییر می‌گردد.

به طور خلاصه، خدا درست به همان اندازهٔ مخلوقاتش تغییرپذیر است. چالشِ این بازنگری‌ برای نجات‌شناسی مسیحی آشکار است: اگر ارادهٔ خدا تغییرپذیر باشد، بنابراین ارادهٔ او دربارهٔ نجات ما نیز تغییرپذیر خواهد بود. دیگر هیچ بنیادِ واقعا استواری برای امید ما باقی نمی‌ماند. خدا وعده داده است همهٔ کسانی را که به مسیح اعتماد می‌کنند نجات دهد؛ اما اگر خدا نظرش را تغییر دهد، از کجا بدانیم که نظر خود را دربارۀ این وعده تغییر نخواهد داد؟ از کجا بدانیم محبت او نسبت به ما دگرگون نخواهد شد؟

۳. آموزه‌های بازنگرانه دربارهٔ مسیح

همانند بازنگری‌ها در آموزهٔ خدا، بازنگری‌ها در آموزهٔ مسیح نیز چالشی جدی برای نجات‌شناسی مسیحی به شمار می‌آیند. تاثیر چنین بازنگری‌هایی باید روشن باشد، زیرا انجیل بر شخص و کارِ مسیح متمرکز است (ر.ک اول قرنتیان ۳:۱۵-۸). اگر درک ما از اینکه مسیح کیست تغییر کند، درکمان از آنچه او انجام داده است نیز ناگزیر تغییر خواهد کرد.

یکی از مهم‌ترین بازنگری‌های معاصر در مسیح‌شناسی در آموزه‌ای دیده می‌شود که معمولا «تابعیتِ ازلیِ پسر» نامیده می‌شود. بر اساس این دیدگاه، پسر به طور ازلی تحت اقتدار پدر است و نه تنها در نقشِ تجسدیِ خود، بلکه در ذاتِ الهیِ ازلی‌اش نیز از پدر اطاعت می‌کند. این تعلیم، چالشی مستقیم علیه آموزهٔ ارتدوکسِ مسیح و آموزهٔ کتاب‌مقدسیِ تثلیث است. هرچند طرفداران آن مدعی تداوم با اعتقادنامهٔ نیقیه و چهره‌هایی چون آتاناسیوس هستند، اما بررسی دقیق‌ترِ مناقشات تثلیثیِ قرن چهارم نشان می‌دهد که چنین اندیشه‌هایی نه در نوشته‌های تثلیث‌باورانِ نیقیه‌ای، بلکه در استدلال‌های آریوسی­ها و نیمه‌آریوسی‌ها -گروه‌هایی که با اعتقادنامه و موضعِ ارتدوکسِ تعریف‌شدهٔ آن مخالفت می‌کردند - یافت می‌شود.

۴. تکثرگرایی دینی

تکثرگرایی دینی را می‌توان به صورت توصیفی یا تجویزی درک نمود. به صورت توصیفی، درست است که ادیان گوناگونی با دیدگاه‌های رقیب دربارهٔ خدا و نجات وجود دارند، اما برخی از جنبۀ توصیفی فراتر رفته و به جنبۀ تجویزی حرکت کرده و استدلال می‌کنند که همهٔ ادیان و همهٔ ادعاهای دینی به‌ یک اندازه معتبرند. این دیدگاهِ تجویزی، چالشی برای نجات‌شناسی مسیحی به شمار می‌رود، زیرا در تضاد مستقیم با ادعای انحصاریِ مسیحیت - اینکه عیسی تنها راه نجات است - قرار دارد.

از زمان سقوط، ادیانِ کاذب بسیاری پدید آمده‌اند. مسیحیت با ادعاهای انحصاریِ عیسای مسیح در برابر این ادیانِ کاذب می‌ایستد. مسیحیان نباید با گفتن اینکه همهٔ این ادیانِ کاذب صرفا راه‌های متفاوتی به سوی همان خدای واحدند، به سرورِ خود خیانت کنند.

۵. احیای جهان‌شمول‌گرایی

جهان‌شمول‌گرایی، این اندیشه است که در نهایت همهٔ انسان‌ها - و به گفتۀ برخی، حتی همهٔ موجودات فرشته‌سان - نجات خواهند یافت. جهان‌شمول‌گرایی در اشکال گوناگون در سراسر تاریخ کلیسا وجود داشته و اخیرا با محبوبیتی تازه روبه‌رو شده است. چالشی که این دیدگاه برای نجات‌شناسی سنتیِ مسیحی ایجاد می‌کند روشن است، زیرا اگر قرار باشد در نهایت، فارغ از هر چیز، همه نجات یابند، انگیزهٔ اعلامِ انجیل به‌مراتب کمتر می‌شود. کتاب مقدس دربارهٔ واقعیتِ جهنم و انحصاری بودنِ مسیح به عنوان راه نجات، سخنِ بسیار دارد به گونه­ای که باور به «انجیلِ» جهان‌شمول‌گرایانه غیرممکن است. این دیدگاه چیزی جز خوش‌خیالی نیست.

^[1] Norman Shepherd