قدس‌الاقداس

«تا در میان ایشان ساکن شوم» (خروج ۸:۲۵). خیمهٔ اجتماع یک معماری شگفت‌انگیز بود که هدف آن، عینیت­بخشی تجلیِ حضورِ عظیم و نامتناهی خدا بود. پیش از برپایی آن، حضور خدا در زمان‌ها، مکان‌ها و اشکال گوناگون ظاهر می‌شد. او خود را به آدم و حوا، آن هنگام آشکار ساخت که آنها «صدای یهوه خدا را شنیدند که در خنکی روز در باغ می­خرامید» (پیدایش ۸:۳). به ابراهیم، در هیئتِ کورۀ دودکننده و مشعلی سوزان ظاهر شد (پیدایش ۱۷:۱۵). به یعقوب، همچون انسانی که با او کشتی گرفت (پیدایش ۲۲:۳۲-۳۲). به موسی، در بوته‌ای سوزان که نمی‌سوخت (خروج ۳۲:۳) و به تمامی اسرائیل، در بیابان، به صورت ستونی از ابر در روز و ستونی از آتش در شب‌هنگام (خروج ۲۱:۳۱-۲۲)، و نیز بر کوه سینا در ابری غلیظ، رعد و برق و آواز کَرِنا (خروج ۹:۱۹ و ۱۶).

اما با وجود خیمهٔ اجتماع، امری نو پدیدار شد. حضور خدا دیگر همچون مهمانی نبود که می‌آید و می‌رود، بلکه همچون ساکنی بود که در میان قوم خود، در خیمه‌ای همانند خیمه‌های ایشان، اقامت می‌گزید. خیمهٔ اجتماع، خانهٔ پادشاهی او بود که با پرده‌ای که مدخل آن را می‌پوشاندند، با پرده‌ها و پوشش‌ها، با میزی که نان حضور بر آن نهاده می‌شد، با چراغدانی برای روشنایی و با صندوق عهد به عنوان پای‌انداز تخت سلطنتی او تکمیل می­شد.

یکی از ابعاد این تازگی، آن بود که اکنون قوم عهد می‌توانستند حضور خداوند را در میان خویش به گونه‌ای تجربه کنند که پدرانشان هرگز نکرده بودند. این حقیقت برای مسیحیان امروز نیز بس آموزنده است، زیرا خیمهٔ اجتماع نمونه‌ای بود از سکونت خدا در جسم، در میان ما:

«و کلام، انسان شد و در میان ما مسکن گزید [این واژه را می‌توان «خیمه زد» نیز ترجمه کرد]، ما بر جلال او را نگریستیم، جلالی شایستهٔ آن پسر یگانه که از جانب پدر آمد، پر از فیض و راستی» (یوحنا ۱۴:۱).

لذت بردن از حضور خداوند تنها بر اساس شرایط خود او قابل بهره‌مندی بود. او این شرایط را به موسی آشکار ساخت و فرمود: «این مسکن و تمام اسباب آن را درست مطابق طرحی که به تو نشان خواهم داد، بسازید» (خروج ۹:۲۵). جزئیات دقیق این روایت (فصول ۲۵-۳۰) چنین حقیقتی را به ما القا می‌کند. خدا، خود را بر قوم خویش مکشوف می‌سازد و ما از طریق کلام او به حضورش نزدیک می‌شویم و او را می‌شناسیم. هر گاه آنچه را که خداوند امر فرموده است - از طریق خادمان کلام او به ما تعلیم داده می‌شود – به جا آوریم، می‌توانیم یقین داشته باشیم که او «همیشه با [ما] است، تا پایان این عصر» (متی ۱۹:۲۸-۲۰).

بهره­مندی از حضور خداوند در میان قوم، از طریق خادمان برگزیدهٔ او - یعنی کاهنان - متجلی و منتقل می‌شد. اسرائیل نیز می‌توانست با تمام حواس خویش، با آنان به عنوان خادمان حضور الهی ارتباط گیرد. جامه‌های ایشان نیز برای آن بود که زیبایی و جلال خداوند را به قوم او منتقل سازد (خروج ۲:۲۸). آنان قربانی‌ها را برای گناهان عمدی و سهوی قوم تقدیم می‌کردند - برای کفاره (فرو نشاندن غضب) و تطهیرِ گناه - و نیز به عنوان شکرگزاری برای فیض خداوند (لاویان ۱-۷).

در واقع، یکی از ویژگی‌های برجستهٔ نظام قربانی، میزان مشارکتی بودن آن بود. مردم، حیوانات خود را برای قربانی می‌آوردند، دست‌های خود را بر سر آنها نهاده و به گناهان خویش اعتراف می‌کردند. افزون بر این، در قربانی موسوم به «قربانی سلامتی»، نه تنها خداوند سهم خود را بر مذبح «می‌خورد» و کاهنان نیز سهم خود را دریافت می‌کردند، بلکه قوم نیز در آن شریک شده و از آن می‌خوردند (لاویان ۱۱:۷-۱۸).

خداوند خیمهٔ اجتماع را به قوم خود عطا فرمود تا به واسطۀ کلام او، نشانه‌های مقدس فیض عهد در کاهنان و قربانی‌ها، و دعاهایی که در آنجا به حضورش تقدیم می‌شد، او در فیض و رحمت در میان ایشان ساکن شود. و به‌راستی، این حقیقت شگفت­انگیز همچنان برقرار است: او امروز نیز در میان ما ساکن است (افسسیان ۱۸:۲-۲۲).