اطمینان از آمرزش چیست؟

بسیاری از کم‌دین‌ترین افرادِ جهان نیز همچنان با عبارات کلاسیکِ کاتولیک رومی آشنا هستند: «پدر، مرا برکت بده، زیرا گناه کرده‌ام.» این واژگان هنگامی گفته می‌شوند که یکی از اعضای کلیسا وارد اتاقکِ خصوصی اعتراف نزد کشیش می‌گردد؛ عباراتی که هم واقعیتِ گناه و هم نیاز به فیض را به‌خوبی به تصویر می­کشند. اما در ادامهٔ این صحنه چه رخ می‌دهد؟ در پاسخ به فهرستی از گناهان اعتراف‌شده، کشیش مراحل خاصی برای توبه تجویز می‌کند و در نهایت حکم آمرزش (absolution) را اعلام می‌دارد. سنت اصلاح‌شده نیز بر اهمیت اعتراف به گناه و دریافت بخشش تاکید می‌کند، اما با برخی تفاوت‌های اساسی.

نخستین تفاوت این است که نزد چه کسی اعتراف می­کنیم. از آنجا که کتاب مقدس به ما می‌گوید:

«زیرا تنها یک خدا هست و بین خدا و آدمیان نیز تنها یک واسطه وجود دارد، یعنی آن انسان که 

مسیحْ عیسی است» (اول تیموتائوس 5:2)، ما باور داریم تنها کسی که می‌تواند شکافی را که گناهان ما پدید آورده ترمیم کند، مسیح است، نه یک کشیش یا شبانِ انسانی. ما گناهان خود را مستقیما نزد خدا اعتراف می‌کنیم و به شایستگی‌های کاهن اعظم خود، مسیح عیسی، توسل می‌جوییم:

«پس چون کاهن اعظمی والامقام داریم که از آسمانها درگذشته است، یعنی عیسی پسر خدا، بیایید اعتراف خود را استوار نگاه داریم… پس آزادانه به تخت فیض نزدیک شویم تا رحمت بیابیم و فیضی را حاصل کنیم که به هنگام نیاز یاریمان دهد» (عبرانیان 14:4-­16).

دومین تفاوت آن است که اعتراف را در کجا انجام می‌دهیم. اصلاح‌شدگان آنچه را که در خلوتِ اتاقکِ اعتراف رخ می‌دهد، به «روی صحنه» می‌آورند و آن را به عنوان جزئی مرکزی از پرستش عمومی قرار می‌دهند. برای قرن‌ها، یکی از نشانه‌های بارز آیین‌های پرستش اصلاح‌­گرا (ترتیب برنامه­های پرستشی) بخشی موسوم به «تطهیر» (پاک­سازی) بوده است. نمونه‌ای از آن ممکن است چنین باشد: کلام خدا خوانده می‌شود، مردم در پاسخ به آن به گناهان خود اعتراف می‌کنند و سپس خادم کلیسا آمرزش را برای کسانی که به مسیح عیسی اعتماد دارند اعلام می‌کند.

چرا این کار را بخشی از پرستش عمومی قرار ­می‌دهیم؟ اعتراف به گناه می‌تواند امری بسیار شخصی و خصوصی به نظر برسد. شاید شما نیز در یک مراسم کلیسایی که شما را ملزم به مواجهه با گناهان هفتۀ گذشته­تان نموده، احساس ناراحتی کرده باشید. بسیاری از کلیساها هرگونه قرائتِ شریعت یا اعترافِ جمعی گناه را به دلیل معذب نکردن مردم، کنار گذاشته‌اند. اما اصلاح‌شدگان راهی دیگر را برگزیده‌اند، و دلیل آن به ماهیت پرستش بازمی‌گردد.

پرستش، مواجهه‌ای با خدا است؛ و قومی گناهکار نمی‌تواند به حضورِ خدایی قدوس وارد شود. اعتراف به گناه و اعلامِ عدالتی که در عیسای مسیح یافت می‌شود، یادآوری‌ای نیرومند است از اینکه بدون انجیل، پرستش اساسا ممکن نیست. افزون بر این، پرستش برای شکل دادن و استوار ساختن هویت مسیحی است. ما مسیحیان همزمان گناهکار و قدیس هستیم، و هر دو واقعیت اهمیت دارند:

«اگر بگوییم بری از گناهیم، خود را فریب داده‌ایم و راستی در ما نیست. ولی اگر به گناهان خود اعتراف کنیم، او که امین و عادل است، گناهان ما را می‌آمرزد و از هر نادرستی پاکمان می‌سازد» (اول یوحنا 8:1-­9).

در پرستشِ جمعی، هنگامی که خادمِ کلیسا آمرزشی را که در عیسای مسیح داریم اعلام می‌کند، لحظه‌ای شورانگیز رخ می­دهد؛ او با این کار هویتِ ما را به عنوان «گناهکارانی نجات‌یافته به واسطۀ فیض» در وجودمان حک می­نماید، کسانی که در نظر خدا برگزیده و ارزشمند هستند.

این ما را به سومین تمایز میان رویکرد کاتولیک رومی و اصلاح‌شده به آمرزش می‌رساند: هنگام اعلامِ بخشش از سوی خادم چه رخ می‌دهد؟ هنگامی که خادم این کار را انجام می­دهد چیزی را «حکم» نمی­کند، بلکه تنها آنچه را که بر اساس کتاب مقدس از پیش حقیقت دارد اعلام می‌کند. در مقابل، «آمرزش» (absolution، از واژهٔ لاتینی absolvere به معنای «آزاد کردن»)، عملِ کشیش است که به معنی واقعی کلمه، فرد را از تقصیر گناه آزاد می‌سازد. اما هیچ اقتداری در انسان‌ها برای بخشیدن گناهان وجود ندارد:

«چه کسی جز خدا می‌تواند گناهان را بیامرزد؟» (مرقس 7:2).

در عین حال، اقتدارِ اعلامِ آمرزش وجود دارد:

«پس، ای برادران، بدانید آمرزش گناهانی که به واسطۀ همین شخص فراهم آمده است، به شما اعلام می‌شود» (اعمال رسولان 38:13).

در این لحظهٔ سرنوشت‌سازِ پرستشِ اصلاح‌شده، خادم نه «به جای خدا»، بلکه «در جایگاهِ خداوند» می‌ایستد؛ و از لبانِ او کلماتِ خدای بخشاینده و رحیم را می‌شنویم:

«پس اکنون برای آنان که در مسیحْ عیسی هستند، دیگر هیچ محکومیتی نیست» (رومیان 1:8).

از همین روست که در بسیاری از کلیساهای اصلاح­شده، اعلامِ آمرزش صرفا شامل قرائتِ بخشی از کتاب مقدس است که به‌روشنی بخشش و امید انجیل را بیان می‌کند. این کلام و وعدهٔ خداست که اطمینانِ آمرزش را در آن می‌یابیم.

با این ملاحظه، اعلام آمرزش یکی از نقاط اوج آیینِ پرستشی اصلاح‌شده است. گناه، ما را به زیر می­کشاند، اما انجیل، ما را برمی‌افرازد:

«هنگامی که خاموشی گزیده بودم، استخوانهایم می‌پوسید… آنگاه به گناه خود نزد تو اعتراف کردم… و تو جرمِ گناهم را عفو کردی» (مزمور 3:32-­5).

انجیل، سوختِ امیدِ ما و قوتِ اطاعتِ ماست. پرستش، زمانی برای ملاقات با «خدایِ همهٔ فیض‌ها» است:

«و خدایِ همهٔ فیضها… خودْ شما را احیا و استوار و نیرومند و پایدار خواهد ساخت» (اول پطرس 10:5).

او خدایی است که

دست خود را به سوی شورشیانِ نالایق دراز می‌کند و - به تعبیرِ داوود - «سر فرازندۀ من» می‌شود (مزامیر ۳:۳).

او خدایی است

«دیر خشم و آکنده از محبت و وفا» (خروج 6:34).

در پرستشِ عمومی، دلِ او به‌تمامی آشکار می‌شود؛ شاید به‌ویژه در اعلامِ آمرزش.

کسانی که از پیش به مسیح اعتماد دارند، پیش از آنکه خادم، آمرزش را اعلام کند نیز آمرزیده شده‌اند. در آن لحظه، هیچ چیزی به طور عینی میان ما یا در رابطهٔ ما با خدا تغییر نمی‌کند. اما هرچند از پیش آمرزیده شده‌ایم، اغلب آن را فراموش می‌کنیم و این فراموشی به تردید و نافرمانی می‌انجامد. از این رو، اطمینان از آمرزش، یادآوری‌ای ضروری است از اینکه ما به عنوان قوم خدا چه کسانی هستیم:

«پیش از این قومی نبودید، امّا اکنون قوم خدایید؛ زمانی از رحمت محروم بودید، امّا اکنون رحمت یافته‌اید» (اول پطرس 10:2).