چگونه با حکمت سخن بگویم؟

اگر مسیحی هستید، باید بخواهید در سخن گفتن رشد کنید؛ نه برای اینکه دیگران را تحت تاثیر قرار دهید، بلکه به این دلیل که سخنان شما همانند قنطارهایی هستند که خدا در مَثَل خداوند عیسی به شما سپرده است (متی ۱۴:۲۵-۳۰). شما باید از این عطیه برای جلال خدایی استفاده کنید که با شما سخن گفته است.

سخنان شما باید همچون تیرهایی باشند که به هدف اصابت می‌کنند، نه اینکه بی‌ثمر بر زمین بیفتند (اول سموئیل 19:3).

امثال 23:15، با ستودن «سخن به موقع»، می­تواند راهنمای ارزشمندی برای این موضوع باشد.

سخنی که محکوم نشود

کتاب امثال اهمیت فراوانی برای «سخن صحیح و بی‌عیب» قائل است (نگاه کنید به تیتوس 8:2).

واژه‌هایی مانند زبان، دهان، سخن و کلمات در کتاب امثال بسیار بیشتر از سایر کتاب‌های کتاب مقدس تکرار شده‌اند.

در امثال ۱۵، نویسنده از پاسخ‌های حکیمانه، مهربان، سنجیده و آگاهانه تمجید می‌کند و کسی را می‌ستاید که:

«دل پارسا در پاسخ‌دادن تأمل می‌کند» (امثال 28:15).

واژهٔ «تامل کردن» در اینجا به معنای اندیشیدن، سنجیدن و برنامه‌ریزی کردن است (مزمور 2:1؛ 1:2؛ امثال 2:24).

ایمانداران هرگز نباید بی‌فکر و شتاب‌زده سخن بگویند.

زیرا چنین سخنانی، با وجود نیت‌های خوب، غالبا بی‌ثمر بازمی‌گردند (اشعیا 11:55).

چرا باید سخنان خود را هدر دهیم، در حالی که خدا آنها را با قدرتی حیات‌بخش آراسته است؟

«مرگ و زندگی در قدرت زبان است» (امثال 21:18).

«سخن به موقع» یعنی چه؟

برای درک بهتر معنای «سخن به موقع»، باید بدانیم که شعر عبری معمولا از کنار هم قرار دادن عبارت‌های موازی که یکدیگر را توضیح می‌دهند، تشکیل می‌شود.

این آیه چنین آغاز می‌شود:

«انسان از محصول لبهایش سیر می‌گردد.»

در کتاب مقدس، «پاسخ» تنها جواب دادن به یک پرسش نیست.

بلکه پاسخ، جوابی درست، مناسب و شایسته است؛ همانند ارائۀ تنها پاسخ صحیح برای یک مسئلهٔ ریاضی؛ پاسخ­های غلط بی­فایده هستند.

به همین دلیل، دربارهٔ دوستان ایوب می‌خوانیم که اِلیهو بر آنان خشم گرفت، زیرا:

«پاسخی نیافته بودند.»

با اینکه سخنان بسیاری گفته بودند، اما راه حل واقعی ارائه نکرده بودند (ایوب 3:32).

بنابراین، «سخن به موقع» همچون تنها پاسخ برای یک معما یا تنها کلیدی است که می­تواند قفلی را بگشاید.

بخش دوم آیه نیز عنصر زمان را اضافه می‌کند.

ترجمهٔ تحت‌اللفظی عبارت سلیمان چنین است:

«سخنی در زمان خودش.»

پس سخن حکیمانه، سخن درستی است که در زمان مناسب گفته می‌شود.

برای آنکه چنین سخنی بر زبان آوریم، باید دست‌کم سه اصل را رعایت کنیم:

۱. فقط زمانی سخن بگویید که هم شما و هم شنونده آماده باشید

وقتی نمی‌دانید چه بگویید، معمولا کلمات اندک یا سکوت، بهتر از سخن نادرست است (امثال ۱۰:۱0).

حتی اگر دقیقا بدانید چه می‌خواهید بگویید، اما قلبتان در وضعیت درستی نباشد، باید بسیار محتاط باشید.

وقتی در خشم سخن می‌گویید، کلمات شما مانند فشار شدید یک شیلنگ آتش‌نشانی است، نه مانند بارانی ملایم که زمین تشنه را سیراب می‌کند.

گاهی نیز مشکل از آمادگی شنونده است.

خداوند عیسی به شاگردان خود فرمود:

«بسیار چیزهای دیگر دارم که به شما بگویم، امّا اکنون یارای شنیدنش را ندارید» (یوحنا 12:16).

بعدها، روح‌القدس آنان را به‌تمامی حقیقت راهبری خواهد کرد (یوحنا 13:16).

گاهی لازم نیست زیاد صبر کنید، اما کاشتن بذر در زمینی که هنوز آماده نیست، سودی ندارد (ر.ک اول سموئیل 37:25).

۲. کلمات درست را در زمان درست بگویید

تصور کنید اگر ناتان نبی هرگز به داوود نمی‌گفت:

«آن مرد تویی!» (دوم سموئیل 7:12).

ناتان ابتدا داوود را نسبت به زشتی بی‌عدالتی آگاه ساخت و خشم او را برانگیخت، اما هنوز داوود متوجه گناه خودش نشده بود. خوشبختانه ناتان در زمان مناسب، حقیقت دشوار را بیان کرد و خدا از همان سخن برای شکستن قلب داوود استفاده نمود (دوم سموئیل ۱:۱۲-۱۵).

آیا تاکنون پیش آمده است که شبانی، دوستی یا ایمانداری، کلماتی از جانب خدا به شما بگوید که درست همان سخنی را که در آن لحظه نیاز داشتید، به انجام برساند: بصیرت، تشویق یا اصلاح؟

ما خدا نیستیم، اما هنگامی که با دعا و وابستگی به او، مناسب‌ترین سخن را برای همان لحظه انتخاب می‌کنیم، از او پیروی می‌کنیم.

برای شخص مردد، شاید سخن رحمت مناسب باشد.

برای کسی که با شتاب به سوی هلاکت پیش می‌رود، هشداری جدی‌تر نیاز است (یهودا ۲۲-۲۳).

دامنهٔ واژگان شما همانند جعبه‌ابزار یک صنعتگر است.

ابزاری را انتخاب کنید که بهترین نتیجه را به بار می‌آورد، و همچون آهنگری ماهر، زمانی ضربه بزنید که آهن هنوز گداخته است.

۳. به روح‌القدس اعتماد کنید و سخنان او را به کار برید

مراقب باشید ایمان شنوندگان شما:

«نه بر حکمت بشری، بلکه بر قدرت خدا مبتنی باشد» (اول قرنتیان ۴:۲-۵).

مارتین لوتر می­نویسد:

«سخنی که برادری از کتاب مقدس، در زمان نیاز، بر زبان می‌آورد، وزنی وصف‌ناشدنی دارد. روح‌القدس آن را همراهی می‌کند و به وسیلۀ آن، قلب‌ها را مطابق نیازشان به حرکت درمی‌آورد و زنده می‌سازد.»

اگر روح‌القدس در شما ساکن است و از کلام خدا تغذیه می‌کنید، می‌توانید سخنان اشعیا را از دل بر زبان آورید:

«خداوندگارْ یهوه زبانِ شاگرد به من بخشیده است تا بدانم چگونه خستگان را به کلام تقویت دهم» (اشعیا 4:50).

متیو هنری دربارهٔ سخن مؤثر می‌نویسد:

«سخن مؤثر، سخنی است که در زمان و مکان مناسب گفته شود؛ تعلیمی، نصیحتی یا تسلی‌ای که در وقت خود، با عباراتی مناسب، متناسب با نیاز شنونده و شایستهٔ شخصیت گوینده بیان گردد.»

این معیار، بسیار بلند و دشوار است.

اما برای کسانی که اغلب نمی‌دانند چه باید بگویند، خدا دعایی زیبا عطا کرده است:

«سخنان دهانم و تفکر دلم در نظرت پذیرفته آید، ای خداوند، که صخرۀ من و رهانندۀ من هستی!» (مزمور 14:19).

و هنگامی که برای یاری به خدا توکل می‌کنیم، می‌توانیم با اطمینان بگوییم:

«گفتنیهای ارزنده دارم و لبانم را به بیان درستیها می‌گشایم» (امثال 6:8).