ابراهیم که بود؟

پاتریارک بزرگ ابراهیم، که حدود سال ۲۰۰۰ پیش از میلاد می‌زیست، یکی از مهم‌ترین شخصیت‌های تاریخ کتاب مقدس است. او که به عنوان مردی باایمان، شگفت­انگیز به تصویر کشیده شده، در مرکز نقشۀ نجات خدا قرار دارد.

ابراهیم، به عنوان عضوی جدایی­ناپذیر از تبار پارسایان که در کتاب پیداش ثبت شده، دریافت­کنندۀ وعده­های خداوند است. وعده‌هایی که از برکت یافتن همهٔ ملت‌ها از طریق برپایی یک خاندان پادشاهی خبر می‌دادند؛ خاندانی که سرانجام در شخص عیسای مسیح به اوج و تحقق خود رسید.

زندگی ابراهیم، شکل‌گرفته به وسیلۀ وعده‌های خدا

داستان ابراهیم در پیدایش ۱۱ آغاز می‌شود؛ جایی که او هنوز «اَبرام» نام دارد و پسر تارَح است و در شهر اورِ کلدانیان زندگی می‌کند.

هنگامی که خدا او را فرا می‌خواند، اَبرام سفری را آغاز می‌کند که نه تنها زندگی او، بلکه سرنوشت تمام بشریت را تحت تاثیر قرار خواهد داد.

این دعوت الهی که در پیدایش ۱:۱۲-۳ ثبت شده است، با این وعدهٔ شگفت‌انگیز به اوج می‌رسد:

«همهٔ طوایف زمین به واسطۀ تو برکت خواهند یافت.»

در اطاعت از خدا، ابراهیم سرزمین، خانواده و محیط آشنای خود را ترک کرد و به سوی مقصدی ناشناخته رهسپار شد.

همین اطاعت، آغاز رابطه‌ای عمیق و عهدی میان او و خدا بود؛ تا آنجا که خدا از طریق اشعیای نبی او را با محبت چنین خطاب می‌کند:

«ابراهیم، دوست من» (اشعیا 8:41).

زندگی ابراهیم سرشار از آزمون‌ها، سفرها و ملاقات‌های الهی است.

او وارد سرزمین کنعان می‌شود، قحطی را تجربه می‌کند، مدتی در مصر اقامت می‌گزیند و با اقوام همسایه روابط پیچیده­ای را پشت سر می­گذارد.

با وجود ارتباط با پادشاهان، همچنان به سبک زندگی ساده و چادرنشینی خود ادامه می­دهد.

همین موضوع باعث شده که نویسندهٔ رسالهٔ عبرانیان ادعا نماید:

«چشم‌انتظار شهری بود با بنیاد، که معمار و سازنده‌اش خداست» (عبرانیان 10:11).

وعدهٔ فرزند موعود

سارای، همسر ابراهیم، با درد ناباروری روبه‌رو بود؛ موضوعی که سال‌ها باعث تنش و اندوه قلبی او گردیده بود.

با این حال، خدا به ابراهیم وعده داد که نسل او به شمارۀ ستارگان آسمان خواهد بود و سرزمین کنعان را به ارث خواهند برد (پیدایش ۱۵).

اما سال‌ها می­گذرد و سارای همچنان نازا باقی می­ماند.

در نتیجه، سارای از روی بی‌صبری، هاجر، کنیز خود را، به ابراهیم می­دهد و اسماعیل از او متولد می‌شود (پیدایش ۱۶).

با این حال، خدا به‌روشنی اعلام می­کند که وارث عهد از سارا خواهد آمد، نه از هاجر.

تولد اسحاق، فرزند وعده، نقطۀ عطفی در کتاب پیدایش است.

اما اندکی بعد، ایمان ابراهیم با سخت‌ترین آزمون زندگی‌اش به بوتۀ آزمایش گذاشته می­شود؛ جایی که خدا از او می­خواهد اسحاق را قربانی کند (پیدایش ۲۲).

آمادگی ابراهیم برای اطاعت، حتی در برابر چنین فرمان دردناکی، اعتماد عمیق او را به وعده‌های خدا آشکار می­سازد.

در آخرین لحظه، خدا مانع قربانی شدن اسحاق شد، قوچی را برای قربانی فراهم کرد و بار دیگر عهد خود را با ابراهیم تایید نمود:

«به واسطۀ نسل تو همهٔ قومهای زمین برکت خواهند یافت» (پیدایش 18:22).

البته زندگی ابراهیم خالی از لغزش نبود. کتاب پیدایش مواردی از تردید، ترس، فریب و ضعف‌های اخلاقی او را نیز ثبت کرده است. اما آنچه شخصیت او را تعریف می‌کند، نه بی‌نقص بودن، بلکه ایمان پایدار او به وعده‌های خداست.

پدر امت‌های بسیار؛ عهد ختنه

یکی از مهم‌ترین رویدادهای زندگی ابراهیم، برقراری عهد ختنه است (پیدایش ۱۷).

محور اصلی این عهد، وعدۀ خدا به ابراهیم مبنی بر این است که: «تو را پدر امت‌های بسیار خواهم گردانید.»

وعده­ای که در بطن خود، نویدبخش مفاهیم شاهانه و سلطنتی است.

پیش‌تر خدا وعده داده بود که ابراهیم پدر یک ملت خواهد بود و نسل بیولوژیکی او وارث سرزمین کنعان خواهد شد (پیدایش ۱۵).

به شکلی معنادار در عهد ختنه، خدا پدر بودن ابراهیم را به صورت نمادین گسترش می‌دهد تا شامل ملت‌های بسیار گردد.

ابراهیم نه تنها پدر اسرائیل، بلکه پدر روحانی همهٔ کسانی خواهد بود که ایمانی همچون ایمان ابراهیم دارند.

پولس رسول می‌نویسد:

«کسانی که از ایمان‌اند، همان‌ها فرزندان ابراهیم هستند» (ر.ک غلاطیان ۱:۳-۹).

در پیدایش ۱۷، خدا به ابراهیم فرمان می­دهد تمام مردان خانۀ خود، حتی غلامانش را به عنوان «نشانۀ عهد» ختنه کند (پیدایش ۱۰:۱۷-۱۴).

در پرتو بخش‌های آغازین کتاب پیدایش، این علامت پیوسته قوم خدا را به این وعده متوجه می‌ساخت که نسل خاصی که از ابراهیم، اسحاق و یعقوب ادامه خواهد یافت، سرانجام به پادشاهی خواهد رسید که نیروهای شرارت را شکست خواهد داد و با برقراری پادشاهی خدا بر زمین، برکت را برای ملت‌ها به ارمغان خواهد آورد.

به همین دلیل، انجیل متی روایت خود را با نسب‌نامه‌ای سلطنتی آغاز می‌کند که عیسای مسیح را به ابراهیم می‌رساند و بدین وسیله نشان می‌دهد که وعده‌های خدا به ابراهیم در شخص مسیح تحقق یافته‌اند (متی ۱:۱-۱۷).

پارساشمردگی از راه ایمان

روایت زندگی ابراهیم یکی از روشن‌ترین نمونه‌های تعلیم کتاب مقدس دربارهٔ پارساشمردگی از راه ایمان را به تصویر می­کشد.

کتاب پیدایش اعلام می‌کند:

«اَبرام به خداوند ایمان آورد، و او این را برای وی پارسایی به شمار آورد» (پیدایش 6:15).

این آیه به مهم‌ترین سنگ بنای‌ تاملات الهیاتی بعدی، به‌ویژه در نوشته­های پولس رسول تبدیل می­شود؛ جایی که ابراهیم به عنوان مظهر و الگوی ایمان معرفی می­گردد (رومیان 4).

ابراهیم به سبب اعمال یا کمال اخلاقی خود پارسا شمرده نشد، بلکه به این دلیل که به وعدهٔ خدا ایمان آورد و بر اساس آن عمل کرد. این درک ساختارشکن از پارسایی که ریشه در ایمان دارد و نه اطاعت از شریعت، همچنان به عنوان یک اصل راهنما برای پیروان عیسی باقی مانده است.

با این حال، ایمان ابراهیم هرگز ایمانی منفعل نبود، بلکه او را به سوی عمل پارسایانه و اطاعت سوق داد. آمادگی او برای ترک وطن، اعتماد به وعده­های ندیده، و تقدیم کردن پسر عزیزش به فرمان خدا، همگی نشان­دهندۀ ایمانی است که از طریق اعمال، آشکار می­گردد.

همان‌گونه که یعقوب می‌نویسد، ایمان ابراهیم از طریق اعمالش کامل گردید (یعقوب ۲۰:۲-۲۴).

بنابراین، ابراهیم نه تنها نمونهٔ پارساشمردگی از راه ایمان است، بلکه الگویی از زندگی شکل­گرفته بر اساس اطاعتِ برخاسته از ایمان از فرمان­های الهی می­باشد.

نتیجه‌گیری

ابراهیم شخصیتی است که اهمیت او محدود به تاریخ باستان نیست. داستان او فراتر از یک افسانۀ دوردست می­باشد. این داستان روایت رابطه­ای میان خدا با مردی است که نقشی اساسی در تحقق نقشهٔ فدیه و نجات الهی برای جهان ایفا کرد.

او دریافت‌کنندهٔ وعده‌هایی بود که در نهایت در شخص عیسای مسیح تحقق یافتند، و به عنوان مظهر پارسایی از طریق ایمان، فراتر از زمان ایستاده است.

از این رو، میراث ابراهیم همچنان قوم خدا را در همهٔ نسل‌ها تشویق کرده و به چالش می‌کشد و همهٔ کسانی را که از هر قوم، زبان و ملتی به مسیح ایمان می‌آورند، به عنوان فرزندان روحانی او در یک خانوادهٔ عهدی گرد هم می‌آورد.